Knaagdiermodellen vormen de basis van preklinisch onderzoek en bieden een levend systeem om de oorzaken van ziekten te ontleden. Hoewel muizen en ratten het veld lange tijd hebben gedomineerd – hun snelle voortplanting en gemakkelijke verzorging maken ze tot praktische hulpmiddelen – gaat het beperken van onderzoek tot deze soorten voorbij aan cruciale biologische diversiteit. De realiteit is dat mensen niet simpelweg opgeschaalde muizen zijn, en dat de antwoorden op complexe gezondheidsvragen wellicht in minder conventionele modellen liggen.
De beperkingen van traditionele modellen
Tientallen jaren lang vertrouwden wetenschappers op muizen en ratten om alles te begrijpen, van kanker tot neurodegeneratieve ziekten. Ze zijn van onschatbare waarde geweest, maar ze bestrijken niet het volledige spectrum van de menselijke biologie. Dit is vooral van cruciaal belang voor de gezondheid van vrouwen, waar seksespecifieke verschillen vaak onopgemerkt blijven. Het gebruik van uitsluitend op mannen gerichte modellen kan leiden tot behandelingen die vrouwen mislukken of zelfs schade toebrengen.
De naakte molrat: een doorbraak die bestand is tegen veroudering
Een treffend voorbeeld van een onderbenut model is de naakte molrat. Dit vreemde knaagdier leeft meer dan 35 jaar – veel langer dan muizen of ratten – en vertoont een uitzonderlijke veerkracht tegen kanker, stofwisselingsstoornissen en neurodegeneratieve ziekten. Deze lange levensduur maakt het ideaal voor langetermijnstudies die de menselijke levensduur nabootsen, waardoor onderzoekers de moleculaire mechanismen van veroudering kunnen onderzoeken.
Maar de unieke biologie ervan reikt verder. Naakte molratten vertonen een extreme reproductieve onderdrukking in kolonies, met slechts één fokkoningin en mannetje. Door ze uit hun koloniën te verwijderen, wordt de puberteit op elke leeftijd geactiveerd, waardoor een gecontroleerde omgeving wordt geboden om de “aan-schakelaar” voor de puberteit en de impact van stress en omgeving te bestuderen. Dit is vooral relevant omdat vrouwen twee keer zoveel kans hebben op depressie en angst rond de puberteit als mannen; dit model stelt onderzoekers in staat geslachtsspecifieke factoren te isoleren die dit verhoogde risico veroorzaken.
De Degu: een natuurlijk model voor de ziekte van Alzheimer
Een ander veelbelovend, maar over het hoofd gezien knaagdier is de degoe. In tegenstelling tot de meeste modellen ontwikkelen degoes spontaan amyloïde-bèta-plaques en tau-klitten – kenmerken van de ziekte van Alzheimer – zonder genetische manipulatie. Dit maakt ze tot een krachtig hulpmiddel om de voortgang van de ziekte te bestuderen op een manier die nauw aansluit bij de menselijke conditie.
Cruciaal is dat oudere vrouwelijke degoes een veranderde hersensignalering vertonen in de hippocampus, een sleutelgebied dat wordt beïnvloed door de ziekte van Alzheimer. Dit weerspiegelt het feit dat vrouwen tweederde van alle gevallen van Alzheimer uitmaken. Ze ontwikkelen ook diabetes met mensachtige symptomen, waaronder staar en blindheid, wat een natuurlijk platform biedt om moleculaire interacties bij deze ziekten te onderzoeken.
Translationeel onderzoek heroverwegen
De sleutel is niet simpelweg het vinden van het ‘perfecte’ model, maar het strategisch kiezen van het model dat de onderzoeksvraag het beste beantwoordt. Geen enkel dier zal ooit de menselijke biologie perfect kunnen nabootsen. In plaats daarvan moeten onderzoekers kritisch beoordelen of een model op adequate wijze zoveel mogelijk relevante menselijke eigenschappen omvat.
Nieuwe modellen zoals naakte molratten en degoes bieden een meer alomvattende benadering van translationeel werk. Door de beperkingen van traditionele systemen te onderkennen en diversiteit in onderzoek te omarmen, kunnen wetenschappers de ontwikkeling van therapieën versnellen waar werkelijk alle patiënten baat bij hebben.
Uiteindelijk is het uitbreiden van onze toolkit buiten muizen en ratten niet alleen een wetenschappelijke kans, het is een noodzaak om het gezondheidsonderzoek van vrouwen te bevorderen en ervoor te zorgen dat behandelingen zijn ontworpen voor alle lichamen, niet slechts voor sommige.
