Alvleesklierkanker blijft een van de dodelijkste vormen van de ziekte, waarbij de overlevingskansen achterblijven bij die van veel andere vormen van kanker. Een nieuwe studie onthult een cruciaal mechanisme dat de agressieve verspreiding ervan veroorzaakt: pancreastumoren groeien niet zomaar; ze herprogrammeren actief het omliggende gezonde weefsel om hun invasie te ondersteunen. Dit verklaart waarom de kanker zo moeilijk te beheersen is zodra deze zich begint te verspreiden.
De stille invasie: hoe kanker gezonde cellen coöpteert
Uit het onderzoek, geleid door onderzoekers van het Center for Research on Inflammatory Diseases (CRID), bleek dat alvleeskliertumoren het weefsel om hen heen manipuleren en er een bondgenoot van maken. Concreet stimuleren de tumoren cellen om grote hoeveelheden van een eiwit te produceren, genaamd periostin, dat het structurele raamwerk van gezond weefsel – de extracellulaire matrix – hervormt, waardoor het voor kankercellen gemakkelijker wordt om door te breken en de zenuwen te bereiken.
Dit proces, bekend als perineurale invasie, is een kenmerk van de agressiviteit van pancreaskanker. Kankercellen reizen langs zenuwen zoals snelwegen en breiden zich snel uit naar andere delen van het lichaam. De onderzoekers gebruikten geavanceerde genanalyse om precies in kaart te brengen hoe dit op cellulair niveau gebeurt, waarbij gegevens uit tientallen tumormonsters met ongekende precisie werden geïntegreerd.
Waarom de behandeling mislukt: een versterkte tumoromgeving
Het hervormen van het weefsel rond de tumor helpt niet alleen de invasie; het creëert ook een fysieke barrière tegen behandeling. De tumoromgeving wordt dicht en vezelig, een fenomeen dat bekend staat als de desmoplastische reactie, waardoor het moeilijker wordt voor chemotherapie en immunotherapiemedicijnen om binnen te dringen. Deze beschermende laag zorgt ervoor dat kankercellen kunnen overleven en zich ongecontroleerd kunnen blijven verspreiden.
Wereldwijd eist alvleesklierkanker jaarlijks bijna evenveel levens als er diagnoses worden gesteld, met jaarlijks ongeveer 510.000 nieuwe gevallen en sterfgevallen. In Brazilië laten schattingen van het National Cancer Institute (INCA) jaarlijks ongeveer 11.000 nieuwe gevallen en 13.000 sterfgevallen zien. Oncoloog Pedro Luiz Serrano Uson Junior merkt op dat slechts ongeveer 10% van de patiënten een overleving op de lange termijn bereikt, zelfs met behandeling.
De belofte van precisiegeneeskunde: gericht op periostin
Het onderzoeksteam is van mening dat periostin een veelbelovend nieuw doelwit voor therapieën vertegenwoordigt. Het blokkeren van de activiteit ervan of het elimineren van de cellen die het produceren, zou de zenuwinvasie kunnen beperken en de verspreiding van de kanker kunnen vertragen. Klinische onderzoeken bij andere vormen van kanker testen al antilichamen die zijn ontworpen om periostin te blokkeren, en onderzoekers hopen dat dezelfde aanpak zou kunnen werken bij alvleesklierkanker.
Deze strategie sluit aan bij de bredere trend naar precisiegeneeskunde, waarbij behandelingen worden afgestemd op specifieke moleculaire veranderingen in de tumor van een patiënt. Uson suggereert dat toekomstige therapieën zich zouden kunnen concentreren op het voorkomen dat de tumor überhaupt invasief wordt.
“Als we antilichamen of medicijnen kunnen ontwikkelen die deze stellaatcellen blokkeren, hebben we hulpmiddelen om te voorkomen dat de tumor deze invasieve capaciteit zo vroeg verwerft”, zegt Uson.
Het onderzoek toont ook de kracht aan van geavanceerde data-analyse, waarbij nieuwe inzichten uit bestaand onderzoek worden gehaald. De volgende stap is het vertalen van deze bevindingen in effectieve behandelingen die werken voordat de kanker zich verspreidt, wat een potentiële doorbraak biedt in de strijd tegen deze dodelijke ziekte.
