Jarenlang hebben waarnemers een verontrustend patroon opgemerkt in het gedrag van voormalig president Donald Trump: een consistente toepassing van manipulatieve tactieken die de werkelijkheid verdraaien en de verantwoordelijkheid ontlopen. Professionals in de geestelijke gezondheidszorg hebben al lang kenmerken geïdentificeerd die verband houden met kwaadaardig narcisme, en één techniek valt in het bijzonder op: DARVO – Ontkennen, aanvallen en omkeren van slachtoffer en dader. Deze psychologische strategie, bewapend door misbruikers om de controle te behouden, is een centraal kenmerk geworden van Trumps publieke persoonlijkheid en politieke strategie.
De mechanica van DARVO
DARVO is niet alleen maar liegen of afbuigen. Het is een berekende reeks waarbij een individu eerst het wangedrag ontkent, vervolgens de persoon die zijn zorgen uit, agressief aanvalt, en ten slotte de rollen omdraait om zichzelf als slachtoffer af te schilderen. Jennifer Freyd, de psycholoog die de term heeft bedacht, legt uit dat deze tactiek bijzonder effectief is omdat ze misbruik maakt van onze natuurlijke neiging om eerlijkheid en waarheid te zoeken, waardoor de wateren net genoeg worden vertroebeld om twijfel te zaaien.
Het gedocumenteerde gebruik van DARVO door Trump omvat onder meer het ontkennen van beschuldigingen van seksueel geweld door zijn aanklagers in diskrediet te brengen, te beweren dat de ‘Access Hollywood’-tape niet zijn stem was, en Oekraïne de schuld te geven van de Russische invasie, terwijl hij de schuld afschuift op degenen die hem hebben opgeroepen.
Waarom DARVO werkt: waarheid en verantwoordelijkheid ondermijnen
De effectiviteit van DARVO ligt in zijn vermogen om kritisch denken te overweldigen. De pure brutaliteit van het omkeren van slachtoffer en dader – beweren dat er onrecht is aangedaan als ze worden geconfronteerd met wangedrag – kan desoriënterend zijn, zelfs voor geïnformeerde waarnemers. Sarah Harsey, hoogleraar psychologie, merkt op dat het doel niet noodzakelijkerwijs is om iedereen van het valse verhaal te overtuigen, maar om voldoende verwarring te creëren zodat de waarheid moeilijk te onderscheiden wordt. Dit is vooral gevaarlijk in de politieke arena, waar perceptie vaak zwaarder weegt dan de feiten.
Trumps frequente inzet van DARVO heeft aantoonbaar bijgedragen aan een vertekend publiek discours, waardoor de grenzen tussen realiteit en ‘nepnieuws’ vervagen. Zijn team en bondgenoten hebben deze strategie ook overgenomen, waardoor deze verder wordt genormaliseerd in het politieke landschap. Er is bijvoorbeeld waargenomen dat vice-president JD Vance en procureur-generaal Pam Bondi DARVO-tactieken gebruikten in openbare verklaringen, wat duidt op een bredere trend om deze manipulatie te bewapenen.
De gevolgen van vervorming
DARVO gaat niet alleen over individuele incidenten; het is een systemische erosie van vertrouwen en verantwoordelijkheid. Wanneer leiders consequent het slachtofferschap ontkennen, aanvallen en ongedaan maken, raakt het publiek onthecht en verward, en is het minder waarschijnlijk dat zij consequenties zullen eisen voor wandaden. Deze dynamiek zorgt ervoor dat schadelijk gedrag ongecontroleerd kan voortduren.
Het geval van Andrew Cuomo, de voormalige gouverneur van New York, laat dit patroon zien: ook hij ontkende beschuldigingen van seksuele intimidatie en wierp zichzelf op als slachtoffer van de ‘cancel culture’. Het consistente gebruik van DARVO door Trump heeft hem in staat gesteld jarenlang betekenisvolle verantwoordelijkheid te ontlopen, waardoor zijn politieke carrière ondanks talloze controverses in stand werd gehouden.
DARVO tegengaan: manipulatie herkennen en weerstaan
Deskundigen suggereren dat bewustzijn de beste verdediging tegen DARVO is. Door het patroon te herkennen – ontkenning, aanval, omkering – kunnen individuen de invloed ervan weerstaan. Bij persoonlijke interacties kan het benoemen van de tactiek deze verstoren. Wanneer we te maken hebben met een publieke figuur als Trump, is de uitdaging echter anders.
De rol van de media, en met name van journalisten, wordt van cruciaal belang. Directe confrontatie met valse beweringen, zoals gedemonstreerd door Kaitlan Collins van CNN, kan DARVO in realtime aan het licht brengen. Maar uiteindelijk is de meest effectieve tegenmaatregel een collectieve toewijding aan het zoeken naar de waarheid en kritisch denken.
De volharding van DARVO in het publieke discours onderstreept de noodzaak van een kritischer publiek, een publiek dat minder vatbaar is voor manipulatie en meer bereid is om verantwoordelijkheid te eisen. Tot die tijd zal de cyclus van ontkenning, aanval en omkering de werkelijkheid blijven vervormen en het vertrouwen in instituties ondermijnen.
